Jimnastik mi Cimnastik mi?

Türkçede günlük kullanımda “jimnastik” olarak bilinen spor branşının, Türkiye Cimnastik Federasyonu’nun resmî adında neden “cimnastik” şeklinde yer aldığı merak konusu olabiliyor.

Bu farklılığın temelinde ise federasyonun kuruluş tarihi ve dönemin resmî yazım kuralları bulunuyor.

Federasyonun adı 1957’den geliyor!

Türkiye Cimnastik Federasyonu 1957 yılında kuruldu. Federasyonun kuruluş döneminde Türk Dil Kurumu’nun (TDK) 1941 tarihli İmlâ Kılavuzu’nda ilgili kelimenin yazımı “cimnastik” olarak kabul ediliyordu.

Dolayısıyla federasyon kurulduğu tarihte dönemin resmî yazım anlayışına uygun şekilde Türkiye Cimnastik Federasyonu adını aldı. Kurumun adı, sonraki yıllarda Türkçedeki yazım standardı değişmesine rağmen korunmaya devam etti.

TDK 1965’te yazımı değiştirdi!

Kelimenin yazımı 1965 yılında yayımlanan TDK Yazım Kılavuzu ile değişti. TDK, bu tarihten itibaren standart yazım olarak “jimnastik” biçimini benimsedi.

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’nun CİMER üzerinden verdiği yanıtta da kelimenin tarihsel süreç içerisindeki bu değişimine dikkat çekildi. Böylece günümüzde standart Türkçe açısından doğru kullanım “jimnastik” olarak kabul ediliyor.

Ancak bu değişiklik, 1957 yılında kurulmuş olan federasyonun kurumsal adının otomatik olarak değiştirilmesi anlamına gelmedi. Federasyon, kuruluşundan bu yana taşıdığı özel adını korudu ve resmî belgelerinde “cimnastik” ifadesini kullanmaya devam etti.

Bugün hangi kullanım doğru?

Ortaya çıkan tablo aslında oldukça net:

1957: TDK’de “cimnastik” kullanımı bulunuyor ve federasyon bu adla kuruluyor.

1965: TDK, yazımı “jimnastik” olarak değiştiriyor.

Günümüz: Standart Türkçede “jimnastik” kullanılıyor.

Türkiye Cimnastik Federasyonu: Kuruluşundan kalan resmî kurum adı nedeniyle “cimnastik” ifadesini kullanıyor.

Buna karşılık “Türkiye Cimnastik Federasyonu” ifadesi de doğrudur. Çünkü burada kullanılan kelime, kurumun özel ve resmî adının bir parçasıdır.

Millî Eğitim Bakanlığı’nın güncel ders materyallerinde de konuya ilişkin dikkat çekici bir açıklama yer alıyor. Materyalde, federasyonun logosunda “jimnastik” kelimesinin eski yazımının, yani “cimnastik” biçiminin kullanıldığı belirtiliyor.

Beşiktaş ile dikkat çekici bir benzerlik!

Konunun Beşiktaş açısından da ayrı bir önemi bulunuyor.

1903 yılında kurulan Beşiktaş’ın tarihsel adında “Jimnastik” ifadesi yer alıyor ve kulübün resmî adı bugün de Beşiktaş Jimnastik Kulübü olarak kullanılıyor.

Böylece iki kurum arasında ilginç bir tarihsel karşılaştırma ortaya çıkıyor. Beşiktaş’ın “Jimnastik” kullanımı bugün TDK’nin güncel yazım standardıyla örtüşürken, Türkiye Cimnastik Federasyonu’nun “Cimnastik” kullanımı 1950’li yıllardaki yazım biçiminin kurum adına yansımış ve zaman içerisinde korunmuş hâli olarak karşımıza çıkıyor.

Mesele bir “kabul etmeme” durumu değil!

Dolayısıyla Türkiye Cimnastik Federasyonu’nun “jimnastik” kelimesini kabul etmediği şeklinde bir değerlendirme yapmak doğru değil.

Buradaki temel neden, 1957 yılında alınan resmî kurum adının daha sonra Türkçedeki yazım değişikliğine rağmen korunması.

Kısacası günümüzde spor branşının standart Türkçe karşılığı “jimnastik” olarak kullanılırken, Türkiye’de bu branşın federasyonunun resmî adı tarihsel gerekçelerle “Türkiye Cimnastik Federasyonu” şeklinde varlığını sürdürüyor.

Bu durum, Türkçedeki bir kelimenin yazımının zaman içerisinde değişebileceğini; ancak kurumların tarihsel ve hukuki nitelik taşıyan özel adlarının geçmişten bugüne aynı şekilde korunabileceğini gösteren dikkat çekici bir örnek olarak öne çıkıyor.